Spreekbeurt 1 | Van drol tot drinkwater

Jakkes! Het water waar jouw drol in drijft, wil je natuurlijk niet opdrinken. Maar dat doe je wel! Het wordt alleen tussendoor goed schoongemaakt. Maar wie doet dat eigenlijk? En hoe werkt dat precies?

Je kunt je voorstellen dat het water in het riool heel erg vies is. Het water waarmee je tanden poetst, komt erin terecht. Maar ook het wc-water dat je doorspoelt. In rioolwater drijven drollen. En ook blaadjes, waspoeder, tandpasta, klokhuizen van appels, haren, soms lege blikjes en patatbakjes…

Bah! Hoe wordt dat nou weer schoon?

In deze spreekbeurt vertel je over hoe al dit gebruikte water weer schoon en fris wordt. Zodat je het kunt drinken. Of er lekkere limonade van kunt maken. Ook kun je in de klas een proefje doen dat laat zien hoe je vies water schoner kunt maken.

Het riool

Het riool bestaat uit heel veel buizen onder de grond. Ook regenwater komt via de putten in het riool terecht. Het riool brengt al het vieze water naar een soort fabriek. Daar wordt het water schoongemaakt. Dat schoonmaken noemen we zuiveren. De fabriek heet officieel een rioolzuiveringsinstallatie. Dit gebeurt in de volgende stappen:

  1. Het vieze rioolwater loopt in een grote bak. Daar haalt een soort hark alle grote stukken afval eruit. Tegelijkertijd zakt al het zand in het water naar de bodem van de bak.
  2. Het water gaat daarna naar een andere bak. Daar staat het lange tijd stil. De vieze dingen die er nog in zitten, zinken hier naar de bodem. Deze bak heet de voorbezinktank.
  3. Het water stroomt door naar een volgende bak. Hier komen er hele kleine beestjes bij: bacteriën. Die eten het overgebleven vuil uit het water. De beestjes hebben lucht nodig om te leven. Daarom heet deze bak de beluchtingstank.
  4. Het water staat weer een tijdje stil. Nu in een andere bak, de nabezinktank. Hier zinken alle volgegeten bacteriën naar de bodem.
  5. Het water is nu schoon genoeg en kan in rivieren en meren lopen. Dit heet de lozing. Vraag in je klas om nog drie dingen te bedenken die in het rioolwater kunnen zitten maar die daar niet in thuis horen.

Wist je dat er... 3.500 km rioolpijpen door Amsterdam lopen. Als je die allemaal achter elkaar legt, kom je uit in Zuid-Spanje.

Tip

Vraag in je klas om nog drie dingen te bedenken die in het rioolwater kunnen zitten maar die daar niet in thuis horen.

En drinkwater dan?

Het grootste deel van het drinkwater in Amsterdam en omgeving komt uit het Lekkanaal. Dit is zo bruin en vies dat je het nog niet kunt drinken. Hoe komt ditzelfde water straks schoon uit jouw kraan? Goede vraag. Dat is heel ingewikkeld en duurt wel een paar maanden. Maar het gaat zo:

  1. Met een pomp wordt het water uit het Lekkanaal gehaald. Alle deeltjes die in het water zweven worden eruit gehaald.
  2. Het water gaat met hele grote leidingen naar de duinen toe. Via allemaal kleine slootjes stroomt het door de duinen naar een hele grote vijver. Dit duurt wel ongeveer 90 dagen! Het zand van de duinen werkt als een filter. En de wind mengt het water en zorgt ervoor dat piepkleine beestjes, zoals bacteriën, verdwijnen. Daar hoeven wij niks voor te doen. De natuur maakt het water dus zelf schoon. Nou ja, schoner... Want je kunt het nog steeds niet drinken. 
  3. Van de vijver gaat het water naar een soort fabriek: de drinkwaterzuivering. Hier stroomt het water een paar keer door hele goede zandfilters. Die halen nog meer vuil, ziektes en bacteriën uit het water. Maar nog steeds kun je het niet drinken.
  4. Nu worden er luchtbelletjes (ozon) aan het water toegevoegd. Deze luchtbelletjes maakt het water schoner en helder van kleur.
  5. Nu moet het kalk nog uit het water. Kalk is goed voor je lichaam want je botten zijn ook van kalk. Maar het is niet goed voor bijvoorbeeld het koffiezetapparaat of de waterkoker. Die gaat kapot als er te veel kalk in het water zit.
  6. Pas als het water langs een koolfilter is gegaan, is het zo goed als klaar! Een koolfilter kun je vergelijken met Norit: dat gebruik je als je last hebt van je darmen. De bacteriën die nu nog in het water zijn, gaan aan het koolfilter vast zitten.

En dan kan je het water drinken! Het water wordt verzameld in hele grote bakken. Daarna gaat het water naar de huizen toe. Als je de kraan opendoet, krijg je dus lekker vers en betrouwbaar water!

Wist je dat.. je per dag ongeveer 150 liter water gebruikt? Om te drinken, je handen te wassen, maar ook om te douchen of het toilet door te spoelen.

Wie maakt mijn water schoon?

In Amsterdam en omstreken maakt het bedrijf Waternet het water schoon. Waternet zorgt dat het riool, de rioolzuiveringsinstallaties en de waterleidingen goed werken. En niet te vergeten dat je lekker water uit de kraan krijgt.

Van vies water word je ziek!

In Nederland drinken we water uit de kraan. Dat is niet overal zo. Over de hele wereld hebben meer dan één miljard mensen nog geen goed drinkwater. Sommige mensen moeten uren lopen om schoon water te halen. Anderen drinken vuil water, waar ze heel erg ziek van worden. Ze krijgen diarree en andere ziektes. We mogen dus blij zijn dat het in Nederland zo goed geregeld is met het zuiveren van water!

Water zuiveren - een proefje voor in de klas

Wat ga je doen?

Je gaat tijdens dit experiment onderzoeken hoe je water kunt zuiveren.

Hoe doe je het?

  1. Zet het koffiefilter in de trechter en de trechter op het lege glas.
  2. Schenk het vervuilde water door het filter in het glas. Wacht totdat alle vloeistof is doorgelopen. Hoe ziet de vloeistof eruit na het filtreren?
  3. Voeg aan het gekleurde water in het glas een klein schepje Noritpoeder toe.
  4. Zet de trechter met een nieuw filter in het andere lege glas.
  5. Schenk het water door het nieuwe filter heen. Is het water nu schoon?

Wat heb je nodig?

Spullen

  • Trechter 
  • 2 koffiefilters 
  • Theelepel 
  • 2 glazen

Stoffen 

  • Flesje water, vervuild met zand en inkt 
  • Noritpoeder

Wat kun je verder nog doen?

Je kunt ook spiritus ontkleuren met Norit.

Uitleg

Met het filter haal je het niet opgeloste vuil uit het water (dit heet filtreren). In het filter zitten heel kleine gaatjes. Die laten het water en de kleurstof wel door, maar het zand niet. Door Noritpoeder aan het water toe te voegen kun je ook de opgeloste kleurstof uit het water halen. Norit is ‘actieve kool’. Dit is zeer fijn verpoederd koolstof. Doordat het poeder uit zoveel deeltjes bestaat en de kleurstofmoleculen aan elk poederdeeltje kunnen hechten, kun je met een schepje Noritpoeder de kleurstof uit het water halen (dat heet absorptie).

Weetje

Norit wordt in het dagelijkse leven gebruikt tegen diarree. Met norit blijven de schadelijke stoffen in je darmen ook aan de Norit vastzitten.

Wat er bij dit experiment gebeurt heet absorptie, dat betekent dat een opgeloste stof uit de vloeistof aan het koolpoeder hecht.

‘Actieve kool’ zoals Norit ook wel wordt genoemd, wordt ook gebruikt bij het zuiveren van water. De schadelijke stoffen worden dan uit het water gehaald doordat ze aan de kool hechten. Tijdens dit experiment heb je in het klein een waterzuivering nagemaakt.

Lees alle tips voor een succesvolle spreekbeurt!